- 2FA (iki adımlı doğrulama)
- Girişte şifreye ek olarak istenen ikinci kontrol. Genellikle bir doğrulama uygulamasından gelen kısa bir kod ya da fiziksel bir güvenlik anahtarıdır. Şifre sızsa bile hesap bu ikinci adımı ister.
- Ağ (blokzincir ağı)
- Transferin üzerinden geçtiği blokzincir: Ethereum, Tron, BNB Smart Chain veya Solana gibi. Aynı coin, örneğin USDT, birden fazla ağda bulunabilir. Alıcı tarafın desteklemediği bir ağdan göndermek fonların kaybolmasına yol açabilir.→ Kripto Cüzdan Rehberi: Saklamalı mı, Kendi Saklamalı mı?
- Emir defteri (order book)
- Bir işlem çiftindeki açık alım ve satım emirlerinin fiyata göre sıralanmış canlı listesi. Alış emirleri bir tarafta, satış emirleri diğer taraftadır. En yüksek alış ile en düşük satış arasındaki farka makas (spread) denir.
- Fonlama oranı (funding rate)
- Vadesiz (perpetual) kontratlarda uzun ve kısa pozisyonlar arasında düzenli aralıklarla yapılan ödeme. Vadeli fiyatı spot fiyata yakın tutmaya yarar. Oran pozitifse uzun pozisyonlar öder, negatifse kısa pozisyonlar öder.
- Kaldıraç (leverage)
- Ödünç alınan fonla, yatırılan paradan daha büyük bir pozisyon açmak. Fiyattaki her hareket teminat üzerinde katlanarak hissedilir; kazançta da zararda da. Kaldıraç yükseldikçe likidasyon fiyatı yaklaşır.
- Komisyon iadesi (fee rebate)
- İşlem ücretinin bir kısmının işlem yapana geri ödenmesi. Çoğu zaman referans koduyla kayıt olmaya ya da belirli bir işlem hacmine bağlıdır. Bakiye, indirim ya da kupon olarak dönebilir; koşullar borsadan borsaya değişir.
- Koruma fonu (SAFU)
- Borsanın bir saldırı ya da ciddi bir arıza sonrası kullanıcılarını tazmin etmek için ayırdığı rezerv. Binance bu fona SAFU der; diğer borsalar koruma fonu gibi adlar kullanır. Fonun nasıl beslendiğine ve ne zaman ödeme yapılacağına her borsa kendisi karar verir.
- Kurtarma kelimeleri (seed phrase)
- Kendi kendine saklamalı bir cüzdanı herhangi bir cihazda geri yükleyen sıradan kelimelerden oluşan liste. Bu kelimelere sahip olan kişi fonları kontrol eder. Hiçbir web sitesine yazılmamalı ve destek ekibiyle paylaşılmamalıdır.→ Kripto Cüzdan Rehberi: Saklamalı mı, Kendi Saklamalı mı?
- KYC (kimlik doğrulama)
- Düzenlemeye tabi borsaların hesabı tam olarak açmadan önce istediği kimlik doğrulaması. Genellikle kimlik kartı, selfie ve bazen adres belgesi istenir. Tamamlanmazsa para yatırma, çekme veya işlem limitleri çoğu zaman kısıtlı kalır.→ İlk Kez Kripto Para Nasıl Alınır? Adım Adım Rehber (Türkiye)
- Likidasyon
- Zarar teminatın neredeyse tamamını eritince kaldıraçlı pozisyonun zorla kapatılması. Borsa, bakiye eksiye düşmesin diye pozisyonu otomatik olarak kapatır. O pozisyondaki teminat genellikle kaybedilir.
- Maker ücreti
- Emir deftere likidite eklediğinde alınan ücret; genellikle hemen gerçekleşmeyen bir limit emirdir. Birçok borsa bu ücreti taker ücretinden düşük tutar. Kesin oran borsaya ve hesap seviyesine göre değişir.
- MiCA (AB kripto varlık piyasaları düzenlemesi)
- Avrupa Birliği'nin kripto hizmet sağlayıcıları ve stablecoin ihraççıları için koyduğu kurallar. AB'deki kullanıcılara hizmet veren şirketlerin lisans alması, stablecoin'lerin de tam rezerv tutması gerekir. Bazı token'ların AB'de lisanslı platformlarda listelenmemesinin nedeni budur.→ Stablecoin Nedir? Yeni Başlayanlar İçin USDT ve USDC Rehberi
- P2P işlem (kişiden kişiye)
- Başka bir kullanıcıyla doğrudan kripto alıp satmak; ödeme banka havalesiyle ya da yerel bir ödeme uygulamasıyla yapılır. Borsa, ödeme onaylanana kadar satıcının kriptosunu emanette tutar. Sahte dekontlar ve platform dışına taşınan yazışmalar en sık görülen dolandırıcılık yöntemleridir.→ İlk Kez Kripto Para Nasıl Alınır? Adım Adım Rehber (Türkiye)
- Para çekme (withdrawal)
- Fonları borsadan çıkarmak: kripto olarak bir cüzdana ya da yerel para birimiyle banka hesabına. Çekim ücreti alınır ve borsa talebi güvenlik incelemesi için bekletebilir. Kripto çekiminde yanlış adres veya yanlış ağ genellikle geri alınamaz.
- Rezerv kanıtı (proof of reserves)
- Borsanın elindeki varlıkların kullanıcı bakiyelerini karşıladığını gösteren rapor. Genellikle Merkle ağacıyla hazırlanır; böylece her kullanıcı kendi bakiyesinin hesaba katılıp katılmadığını kontrol edebilir. Tek bir günün fotoğrafı olduğu için borçları ve sonrasında olanları göstermez.
- Saklamalı cüzdan (custodial wallet)
- Özel anahtarların kullanıcı adına bir şirket, çoğu zaman kripto borsası tarafından tutulduğu cüzdan. Kurtarma kelimeleriyle uğraşmadan giriş yapmak yeterlidir. Şirket çekimleri dondurursa ya da batarsa, fonlara erişim o şirkete bağlı kalır.→ Kripto Cüzdan Rehberi: Saklamalı mı, Kendi Saklamalı mı?
- Sıcak cüzdan (hot wallet)
- İnternete bağlı cüzdan: telefon uygulaması, tarayıcı eklentisi ya da borsa hesabının kendisi. Sık transfer ve alım satım için pratiktir. Çevrimiçi olduğu için saldırıların ve oltalama girişimlerinin de olağan hedefidir.→ Kripto Cüzdan Rehberi: Saklamalı mı, Kendi Saklamalı mı?
- Soğuk cüzdan (cold wallet)
- Özel anahtarları internete bağlı olmayan bir ortamda, örneğin donanım cihazında saklayan cüzdan. Bağlantı olmadığı için uzaktan saldırı çok daha zordur. Karşılığında fon transferi daha fazla adım gerektirir.→ Kripto Cüzdan Rehberi: Saklamalı mı, Kendi Saklamalı mı?
- Stablecoin (sabit coin)
- Sabit bir değeri, çoğunlukla bir ABD dolarını korumak üzere tasarlanmış token. Büyük kısmı, ihraççının elinde tuttuğu nakit ve kısa vadeli devlet tahvilleriyle desteklenir. İşlemler arasında bakiyeyi bekletmek ve yurt dışına para göndermek için kullanılır.→ Stablecoin Nedir? Yeni Başlayanlar İçin USDT ve USDC Rehberi
- Taker ücreti
- Emir, defterde zaten bekleyen bir teklifle hemen eşleştiğinde alınan ücret; piyasa emri buna örnektir. Genellikle maker ücretinden yüksektir. Sık işlem yapanlar bu farkı en çok hisseder.
- Vadeli işlemler (futures)
- Bir varlığa sahip olmadan onun fiyatı üzerine işlem açmayı sağlayan kontratlar. Kripto borsalarında en yaygın tür, vade tarihi olmayan perpetual kontrattır. Düşen fiyattan da kazanç sağlanabilir, ancak zarar da hızla büyüyebilir.
- Volatilite (oynaklık)
- Bir fiyatın ne kadar ve ne hızla inip çıktığı. Kriptoda gün içi dalgalanmalar genellikle hisse senetlerinden ve dövizden büyüktür. Oynaklık arttıkça olası kazanç da olası zarar da büyür.